Rubeoza tęczówki to często pierwszy sygnał, że w Twoim oku dzieje się coś niepokojącego na poziomie naczyń krwionośnych siatkówki. Sama w sobie nie boli i długo pozostaje niezauważona, ale bez reakcji prowadzi do jednej z najcięższych postaci jaskry. W OneDayClinic tłumaczymy pacjentom, dlaczego to właśnie ta drobna zmiana na tęczówce bywa ważniejsza niż się wydaje, i co możesz zrobić, żeby nie dopuścić do rozwoju choroby.
Czym jest rubeoza tęczówki?
Rubeoza tęczówki to obecność nieprawidłowych, nowo powstałych naczyń krwionośnych na powierzchni tęczówki, czyli kolorowej części oka otaczającej źrenicę. W zdrowym oku tęczówka nie ma takich naczyń na swojej powierzchni. Ich pojawienie się to znak, że gdzieś w oku brakuje tlenu.
Zmiana zaczyna się zwykle od brzegu źrenicy w postaci drobnych, czerwonawych naczynek. Bez leczenia rozrasta się w stronę obwodu tęczówki i sięga kąta przesączania, czyli miejsca, przez które z oka odpływa ciecz wodnista. To właśnie tam rubeoza zamienia się w realne zagrożenie dla wzroku.
Choroby naczyniowe siatkówki jako przyczyny?
Rubeoza tęczówki nigdy nie pojawia się bez powodu. Zawsze stoi za nią choroba, która ogranicza dopływ krwi do siatkówki. Najczęstsze przyczyny to:
- cukrzyca, a dokładnie zaawansowana retinopatia cukrzycowa proliferacyjna,
- zakrzep żyły środkowej siatkówki, zwłaszcza jego postać niedokrwienna,
- zamknięcie tętnicy środkowej siatkówki,
- zwężenie tętnicy szyjnej i związany z nim zespół niedokrwienny oka.
Jeśli chorujesz na cukrzycę od wielu lat lub przebyłeś epizod zakrzepu żyły siatkówki, jesteś w grupie podwyższonego ryzyka. Regularne badanie dna oka pozwala wychwycić rubeozę, zanim zacznie dawać jakiekolwiek objawy.
Mechanizm rozwoju od niedokrwienia siatkówki do rubeozy
Proces zaczyna się na poziomie siatkówki, daleko od miejsca, w którym ostatecznie widać jego skutki. Kiedy komórki siatkówki nie dostają wystarczającej ilości tlenu, uruchamiają mechanizm obronny i zaczynają wydzielać czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, czyli VEGF.
VEGF krąży w płynach wewnątrz oka i dociera do przedniego odcinka, gdzie znajduje się tęczówka. Tam pobudza powstawanie nowych naczyń, mimo że w tym miejscu naczynia nie powinny się tworzyć. Nowe naczynia są cienkie, kruche i nieszczelne, dlatego łatwo pękają i krwawią.
Z czasem wokół naczyń tworzy się cienka błona włóknisto-naczyniowa. To ona, kurcząc się, zaczyna blokować odpływ cieczy wodnistej z oka i podnosić w nim ciśnienie.
Rubeoza tęczówki a jaskra neowaskularna
Rubeoza tęczówki to pierwszy etap choroby, która w pełni rozwiniętej postaci nosi nazwę jaskry neowaskularnej. Między wystąpieniem przyczyny, na przykład zakrzepu żyły siatkówki, a pojawieniem się pełnoobjawowej jaskry mija zwykle około trzech miesięcy. Z tego powodu w środowisku okulistów choroba bywa nazywana potocznie jaskrą 100 dni.
Ten czas to Twoje okno na reakcję. Jeśli rubeoza zostanie wykryta i leczona wcześnie, jest szansa zatrzymać proces, zanim dojdzie do trwałego uszkodzenia nerwu wzrokowego i utraty wzroku.
100 dni funkcjonuje w praktyce klinicznej jako przypomnienie, że po epizodzie naczyniowym w oku, na przykład zakrzepie żyły siatkówki, pacjent powinien mieć zaplanowane badania kontrolne w regularnych odstępach przez kilka kolejnych miesięcy, nawet jeśli nic go nie boli i nic nie zapowiada problemów ze wzrokiem.
Objawy i przebieg choroby
We wczesnym stadium rubeoza tęczówki zwykle nie daje żadnych odczuwalnych objawów. Ciśnienie w oku pozostaje prawidłowe, a zmianę widać dopiero podczas badania lampą szczelinową.
Kiedy nowe naczynia zaczynają blokować kąt przesączania, pojawia się stopniowe pogorszenie widzenia i wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego. W zaawansowanym stadium, gdy rozwinie się już jaskra neowaskularna z zamkniętym kątem, dochodzi do silnego bólu oka, zaczerwienienia, obrzęku rogówki i wyraźnego spadku ostrości wzroku. To już stan wymagający pilnej interwencji.
Diagnostyka i badania kontrolne
Rubeozę tęczówki wykrywa się podczas rutynowego badania okulistycznego lampą szczelinową, dlatego regularne wizyty kontrolne mają w tej chorobie ogromne znaczenie. Lekarz ocenia brzeg źrenicy i powierzchnię tęczówki pod dużym powiększeniem, szukając charakterystycznych, drobnych naczynek.
Gonioskopia pozwala sprawdzić, czy zmiany sięgnęły już kąta przesączania. Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego i badanie OCT nerwu wzrokowego pokazują, czy doszło już do uszkodzeń typowych dla jaskry. U pacjentów z cukrzycą lub po zakrzepie żyły siatkówki lekarz zleca też ocenę dna oka, żeby ustalić zasięg niedokrwienia siatkówki.
W praktyce badania kontrolne po epizodzie naczyniowym w oku obejmują zwykle:
- ocenę tęczówki lampą szczelinową,
- pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,
- gonioskopię kąta przesączania,
- badanie dna oka i OCT nerwu wzrokowego.
Częstotliwość takich wizyt ustala lekarz indywidualnie, biorąc pod uwagę przyczynę niedokrwienia i tempo zmian w Twoim oku.
Jeśli chorujesz przewlekle na cukrzycę, badanie dna oka i tęczówki powinno być stałym elementem Twoich wizyt kontrolnych, nawet gdy nic Cię nie boli.
Leczenie – iniekcje anty-VEGF i fotokoagulacja laserowa
Leczenie rubeozy tęczówki opiera się na dwóch uzupełniających się metodach.
Iniekcje doszklistkowe z lekami hamującymi działanie VEGF ograniczają dalsze tworzenie się nieprawidłowych naczyń i mogą spowodować ich częściowy zanik. Działają stosunkowo szybko, dlatego często stosuje się je jako pierwszy krok, zwłaszcza przed planowanym zabiegiem laserowym. W OneDayClinic wykonujemy iniekcje doszklistkowe w ramach leczenia schorzeń siatkówki związanych z nadmiernym rozrostem naczyń.
Fotokoagulacja laserowa siatkówki, a dokładnie jej rozległa forma zwana panfotokoagulacją, niszczy niedokrwione obszary siatkówki. Dzięki temu siatkówka przestaje wydzielać VEGF, a nowe naczynia na tęczówce stopniowo się cofają.
Leczeniu towarzyszy zawsze terapia choroby podstawowej, na przykład wyrównanie poziomu cukru u pacjentów z cukrzycą. Bez tego efekty leczenia okulistycznego bywają krótkotrwałe.
Kiedy warto wybrać się na kontrolę wzroku?
Rubeoza tęczówki daje się leczyć skutecznie, jeśli zostanie wykryta odpowiednio wcześnie. Jeśli chorujesz na cukrzycę, miałeś zdiagnozowany zakrzep żyły siatkówki lub po prostu dawno nie byłeś na kontroli okulistycznej, umów się na badanie w placówce OneDayClinic we Wrocławiu, Opolu, Gliwicach, Oleśnicy, Brzegu lub Ostrawie. Nasi okuliści ocenią stan tęczówki, dna oka i nerwu wzrokowego, wykorzystując dostępną w klinice diagnostykę OCT i badanie pola widzenia.
