Jaskra to choroba, w której ciśnienie wewnątrzgałkowe ma bezpośredni wpływ na stan nerwu wzrokowego. Dlatego niektóre leki, pozornie niezwiązane z okulistyką, mogą Ci zaszkodzić, jeśli chorujesz na jaskrę. W OneDayClinic regularnie odpowiadamy pacjentom na pytania o to, czy dany lek na przeziębienie, alergię albo ból głowy jest dla nich bezpieczny. W tym tekście zbieramy najważniejsze informacje na ten temat.
Dlaczego niektóre leki są niebezpieczne dla osób z jaskrą?
Zagrożenie dotyczy głównie dwóch mechanizmów. Pierwszy to rozszerzenie źrenicy, czyli mydriaza. U osób z wąskim kątem przesączania rozszerzona źrenica może dosłownie zablokować odpływ cieczy wodnistej z oka i wywołać ostry atak jaskry, czyli nagły, bardzo bolesny wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Drugi mechanizm to bezpośredni wpływ leku na produkcję cieczy wodnistej lub na jej odpływ, niezależnie od budowy kąta przesączania. Dotyczy to głównie sterydów stosowanych przez dłuższy czas.
Nie każdy lek działa tak samo groźnie u każdego pacjenta. Duże znaczenie ma to, jaki masz typ jaskry i jak zbudowany jest kąt przesączania w Twoim oku. Osoby z jaskrą otwartego kąta są znacznie mniej narażone na nagłe skoki ciśnienia po lekach rozszerzających źrenicę niż osoby z kątem wąskim, choć obie grupy powinny zachować ostrożność przy sterydach.
Dlatego ostateczną ocenę bezpieczeństwa danego leku najlepiej skonsultować z okulistą, który zna Twoją dokumentację, typ jaskry i wyniki ostatnich badań kąta przesączania.
Leki przeciwwskazane w jaskrze z wąskim kątem przesączania
Jeśli masz rozpoznaną jaskrę z wąskim lub zamkniętym kątem przesączania, największe ryzyko niosą leki o działaniu antycholinergicznym, czyli takie, które rozszerzają źrenicę lub zmniejszają napięcie mięśni gładkich w organizmie. Należą do nich między innymi:
- niektóre leki stosowane w chorobach układu oddechowego i przewodu pokarmowego o działaniu rozkurczowym,
- leki przeciwhistaminowe starszej generacji, stosowane na alergię,
- trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne,
- krople do oczu rozszerzające źrenicę, stosowane w niektórych badaniach okulistycznych.
Jeśli masz wąski kąt przesączania, poinformuj o tym każdego lekarza, u którego się leczysz, nie tylko okulistę. Ta informacja powinna też trafić do dokumentacji medycznej i na listę Twoich stałych rozpoznań.
Sterydy a wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego
Glikokortykosteroidy, potocznie zwane sterydami, potrafią podnosić ciśnienie w oku niezależnie od budowy kąta przesączania. Dotyczy to sterydów doustnych, wziewnych stosowanych w astmie, maści na skórę oraz kropli i maści do oczu.
Część osób reaguje na sterydy silniejszym wzrostem ciśnienia niż inne, dlatego lekarze mówią o tak zwanych steroid responderach. Jeśli chorujesz na jaskrę i musisz przyjmować sterydy z innego powodu, na przykład z powodu choroby autoimmunologicznej lub astmy, poinformuj o tym swojego okulistę. Może zalecić częstsze kontrole ciśnienia w trakcie takiej terapii.
Leki na przeziębienie i alergię
Popularne preparaty na przeziębienie często zawierają pseudoefedrynę, substancję obkurczającą naczynia błony śluzowej nosa. Pseudoefedryna działa też na inne mięśnie gładkie w organizmie i u osób z wąskim kątem przesączania może przyczynić się do rozszerzenia źrenicy.
Podobne ryzyko dotyczy niektórych kropli do nosa zawierających pochodne atropiny lub substancje o zbliżonym działaniu. Jeśli masz jaskrę z wąskim kątem, przed sięgnięciem po lek na katar lub alergię dostępny bez recepty, zapytaj farmaceutę lub lekarza, czy dany preparat jest dla Ciebie bezpieczny.
Czy paracetamol jest bezpieczny przy jaskrze?
Paracetamol uznaje się za lek bezpieczny dla osób z jaskrą. Nie wpływa istotnie na ciśnienie wewnątrzgałkowe i nie działa rozszerzająco na źrenicę, dlatego zwykle jest pierwszym wyborem przy bólu głowy czy gorączce u pacjentów z tym rozpoznaniem. Jak w przypadku każdego leku, dawkowanie powinno być zgodne z ulotką, a przy chorobach wątroby lub nerek konieczna bywa konsultacja z lekarzem.
Inne leki i substancje wymagające ostrożności
Niesteroidowe leki przeciwzapalne, takie jak ibuprofen, zwykle nie stanowią bezpośredniego zagrożenia w jaskrze, choć przy długotrwałym i wysokodawkowym stosowaniu dobrze jest obserwować, jak reaguje Twoje ciśnienie w oku, zwłaszcza jeśli masz jaskrę trudną do wyrównania.
Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, wspomniane już przy okazji jaskry z wąskim kątem, mają wyraźne działanie antycholinergiczne i mogą wywołać ostry atak choroby. Ostrożności wymagają też niektóre leki stosowane w chorobie Parkinsona oraz część leków uspokajających.
Osobną kwestią jest palenie papierosów. Nikotyna obkurcza naczynia krwionośne, w tym te zaopatrujące nerw wzrokowy, co dodatkowo obciąża oko już osłabione jaskrą. Nadmierne spożycie alkoholu również nie sprzyja stabilnemu ciśnieniu wewnątrzgałkowemu.
Kiedy skonsultować przyjmowanie leku z okulistą?
Zapytaj okulistę o bezpieczeństwo nowego leku zawsze wtedy, gdy:
- lekarz innej specjalności przepisuje Ci lek po raz pierwszy, a Ty masz rozpoznaną jaskrę,
- sięgasz po preparat dostępny bez recepty na przeziębienie, alergię lub bezsenność,
- masz rozpoznaną jaskrę z wąskim lub zamkniętym kątem przesączania,
- czekasz na zabieg lub badanie wymagające podania kropli rozszerzających źrenicę.
Najprostszym rozwiązaniem jest noszenie przy sobie informacji o rozpoznanej jaskrze i jej typie, na przykład w formie notatki w telefonie. Dzięki temu każdy lekarz, u którego się leczysz, może szybko sprawdzić, czy planowany lek jest dla Ciebie bezpieczny.
Przed planowanym zabiegiem lub badaniem, które wymaga podania kropli rozszerzających źrenicę, poinformuj personel o rozpoznaniu jaskry jeszcze przed rejestracją na wizytę. Dzięki temu lekarz może dobrać bezpieczniejszy lek lub zaplanować dodatkową kontrolę ciśnienia po badaniu.
Kiedy warto zdecydować się na leczenie okulistyczne
Bezpieczne dawkowanie leków przy jaskrze zależy od typu Twojej choroby i budowy kąta przesączania w oku, dlatego każdą wątpliwość najlepiej wyjaśnić na miejscu, podczas wizyty. W placówkach OneDayClinic we Wrocławiu, Opolu, Gliwicach, Oleśnicy, Brzegu i Ostrawie możesz wykonać pełną diagnostykę jaskry, w tym gonioskopię, pomiar ciśnienia i badanie OCT, oraz porozmawiać z okulistą o lekach, które przyjmujesz na co dzień.
