Długotrwałe leczenie kortykosteroidami bywa niezbędne przy wielu chorobach przewlekłych, ale może też odbić się na Twoim wzroku. Zaćma posterydowa to jeden ze skutków ubocznych takiej terapii, o którym pacjenci rzadko słyszą przed rozpoczęciem leczenia. Wyjaśniamy, jak sterydy wpływają na soczewkę oka, kto jest najbardziej narażony na to schorzenie i jak wygląda jego leczenie.
Czym jest zaćma posterydowa?
Zaćma posterydowa to rodzaj zmętnienia soczewki oka, które rozwija się w wyniku długotrwałego stosowania kortykosteroidów. Mogą to być leki przyjmowane doustnie, dożylnie, wziewnie, a nawet stosowane miejscowo, na przykład w postaci kropli do oczu lub maści.
Zmętnienie pojawia się najczęściej w tylnej części soczewki, w obszarze nazywanym torebką tylną, i z czasem może obejmować kolejne jej warstwy. Pod względem objawów i przebiegu zaćma posterydowa nie różni się istotnie od klasycznej zaćmy podtorebkowej tylnej, dlatego trudno ją rozpoznać wyłącznie na podstawie samych dolegliwości.
Ryzyko wystąpienia zaćmy rośnie wraz z dawką sterydów i czasem trwania terapii. Nie oznacza to jednak, że każda osoba leczona kortykosteroidami rozwinie to schorzenie. Wiele zależy od indywidualnej wrażliwości organizmu oraz choroby, z powodu której leczenie zostało wdrożone.
Jak sterydy wpływają na soczewkę oka?
Dokładny mechanizm, w jaki kortykosteroidy prowadzą do zmętnienia soczewki, nie został do końca poznany, choć naukowcy prowadzą liczne badania na ten temat. Wiadomo, że steroidy wpływają na metabolizm białek budujących soczewkę, prowadząc do zmian w ich strukturze i stopniowej utraty przejrzystości.
Ryzyko dotyczy sterydów podawanych ogólnie, na przykład w tabletkach, a także tych stosowanych miejscowo w okolicy oka, choć droga podania i dawka wpływają na skalę zagrożenia. Krople sterydowe stosowane przewlekle, na przykład po zabiegach okulistycznych lub w leczeniu przewlekłych stanów zapalnych oka, również zwiększają ryzyko zmętnienia soczewki.
Zmiany w soczewce narastają zwykle powoli, przez miesiące lub lata terapii. Z tego powodu pacjenci przyjmujący sterydy przewlekle powinni mieć regularnie kontrolowany wzrok, nawet jeśli nie odczuwają jeszcze żadnych niepokojących objawów.
Objawy zaćmy posterydowej
Objawy zaćmy posterydowej pokrywają się z typowymi symptomami klasycznej zaćmy. Do najczęstszych należą:
- stopniowe zamglenie i utrata ostrości widzenia,
- większa wrażliwość na światło i olśnienie, szczególnie wieczorem,
- wyblakłe, mniej nasycone kolory,
- trudności z czytaniem drobnego druku,
- pogorszenie widzenia w słabym oświetleniu.
Ponieważ zmętnienie zwykle zaczyna się w tylnej części soczewki, blisko osi widzenia, objawy mogą pojawić się stosunkowo wcześnie, nawet przy niewielkim nasileniu zmian. Część pacjentów zauważa najpierw pogorszenie widzenia przy jasnym świetle, na przykład w słoneczny dzień, zanim problem stanie się widoczny w innych warunkach.
Kto jest najbardziej narażony na zaćmę polekową?
Największe ryzyko zaćmy posterydowej dotyczy pacjentów leczonych długotrwale wysokimi dawkami kortykosteroidów, na przykład w przebiegu nieswoistych chorób zapalnych jelit, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna, a także w reumatologii, transplantologii czy niektórych chorobach autoimmunologicznych.
Ryzyko rośnie wraz z dawką sterydów i długością terapii, dlatego dwie osoby przyjmujące ten sam lek mogą reagować zupełnie inaczej. Dodatkowe czynniki, takie jak wiek, choroby współistniejące czy wcześniejsze problemy okulistyczne, również wpływają na indywidualne ryzyko.
Osoby stosujące sterydowe krople do oczu przez dłuższy czas, na przykład po przeszczepie rogówki lub w leczeniu przewlekłych stanów zapalnych, powinny mieć regularnie kontrolowany stan soczewki. Wczesne wykrycie zmian pozwala zaplanować leczenie, zanim zaćma zacznie znacząco ograniczać widzenie.
Diagnostyka i leczenie zaćmy posterydowej
Rozpoznanie zaćmy posterydowej opiera się na badaniu okulistycznym w lampie szczelinowej, które pozwala ocenić lokalizację i stopień zmętnienia soczewki. Lekarz bierze pod uwagę również wywiad dotyczący przyjmowanych leków, ponieważ historia terapii sterydowej jest ważną wskazówką diagnostyczną.
Jedynym skutecznym sposobem leczenia zaawansowanej zaćmy posterydowej jest zabieg chirurgiczny, podczas którego zmętniała soczewka naturalna zostaje usunięta i zastąpiona sztuczną soczewką wewnątrzgałkową. Sama operacja przebiega tak samo jak w przypadku klasycznej zaćmy związanej z wiekiem.
Przed zabiegiem lekarz przeprowadza pełną diagnostykę przedoperacyjną, w tym biometrię oka, która pozwala precyzyjnie dobrać moc wszczepianej soczewki. U pacjentów leczonych sterydami lekarz zwraca dodatkową uwagę na inne możliwe powikłania oczne tej terapii, na przykład podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, dlatego badanie przedoperacyjne bywa nieco szersze niż standardowo.
Jak zmniejszyć ryzyko zaćmy przy terapii sterydowej?
Jeśli lekarz zalecił Ci długotrwałe leczenie kortykosteroidami, nie oznacza to, że zaćma jest nieunikniona. Kilka prostych zasad pomaga zmniejszyć ryzyko powikłań ocznych związanych z terapią:
- nigdy nie zmieniaj dawki ani nie odstawiaj leków bez konsultacji z lekarzem prowadzącym,
- informuj okulistę o każdej terapii sterydowej, nawet jeśli dotyczy ona innej części ciała,
- zgłaszaj się na regularne kontrole okulistyczne w trakcie leczenia, zwłaszcza przy terapii trwającej dłużej niż kilka miesięcy,
- reaguj na pierwsze objawy pogorszenia wzroku, zamiast czekać, aż zmętnienie soczewki znacząco się nasili,
- pytaj lekarza prowadzącego o możliwość zastosowania najniższej skutecznej dawki leku, jeśli choroba na to pozwala.
Regularna kontrola wzroku podczas terapii sterydowej pozwala wychwycić zmiany w soczewce na wczesnym etapie, kiedy leczenie jest prostsze, a dyskomfort dla pacjenta mniejszy.
Leczenie zaćmy w OneDayClinic
Jeśli zaćma posterydowa zacznie ograniczać Twoją codzienną aktywność, proponujemy zabieg usunięcia zmętniałej soczewki i wszczepienia soczewki wewnątrzgałkowej. Operacja trwa około 20 do 30 minut, wykonywana jest w znieczuleniu miejscowym metodą fakoemulsyfikacji, przez niewielkie nacięcie nieprzekraczające 3 milimetrów.
Przed zabiegiem wykonujemy pełną diagnostykę przedoperacyjną, w tym biometrię oka skanerem DNEye, dzięki której precyzyjnie dobieramy moc wszczepianej soczewki. Do wyboru masz soczewki jednoogniskowe, wieloogniskowe, w tym trifokalne, soczewki EDOF o wydłużonej głębi ostrości oraz toryczne, korygujące astygmatyzm.
Zabiegi usunięcia zaćmy w OneDayClinic są refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Działamy od ponad 10 lat w siedmiu klinikach w Polsce i Czechach, między innymi we Wrocławiu, Opolu, Gliwicach, Oleśnicy, Brzegu i Ostrawie.
Regularna kontrola wzroku podczas terapii ma znaczenie
Zaćma posterydowa jest jednym z możliwych skutków długotrwałego leczenia kortykosteroidami, ale odpowiednio wcześnie wykryta nie musi znacząco ograniczać jakości Twojego życia. Regularna kontrola wzroku podczas terapii i szybka reakcja na pierwsze objawy dają największe szanse na łagodny przebieg leczenia, niezależnie od tego, jak długo terapia sterydowa jeszcze potrwa.
