Kiedy słyszymy o jaskrze, większość z nas myśli o chorobie starszych osób. Tymczasem jaskra może dotknąć każdego, niezależnie od wieku, w tym niemowlęta, małe dzieci i nastolatki. Co gorsza, u dzieci choroba często przebiega szybciej i bardziej agresywnie niż u dorosłych, a uszkodzenia nerwu wzrokowego, które wywołuje, są nieodwracalne.
Jako rodzic lub opiekun nie zawsze wiesz, na co zwracać uwagę. Objawy jaskry u niemowlęcia wyglądają inaczej niż u nastolatka, a jaskra młodzieńcza potrafi przez długi czas nie dawać żadnych wyraźnych sygnałów. Właśnie dlatego wczesna i regularna diagnostyka okulistyczna dzieci jest tak istotna.
W tym artykule wyjaśniamy, czym jest jaskra u dzieci, jak ją rozpoznać na różnych etapach życia dziecka, jakie są przyczyny choroby i jakie metody leczenia stosuje się w zależności od jej postaci. Odpowiadamy też na dwa pytania, które słyszymy najczęściej: czy jaskra u dzieci jest wyleczalna i od czego może być jaskra u dziecka.
Czym jest jaskra u dzieci i jakie wyróżniamy jej rodzaje?
Jaskra to choroba, w której dochodzi do postępującego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Główny mechanizm jest zazwyczaj ten sam: ciecz wodnista, która krąży w oku, nie odpływa prawidłowo przez kąt przesączania. Ciśnienie wewnątrz gałki ocznej rośnie i zaczyna niszczyć nerw wzrokowy, który odpowiada za przekazywanie obrazu do mózgu. Gdy nerw zostanie uszkodzony, zmian nie da się cofnąć.
U dzieci jaskrę klasyfikuje się według wieku, w którym choroba się ujawnia:
- Jaskra pierwotna wrodzona niemowlęca (od urodzenia do ok. 3. roku życia) – przyczyną jest wadliwy rozwój kąta przesączania już w życiu płodowym. Rozpoznawana jest u ok. 80% małych pacjentów w pierwszym roku życia.
- Jaskra dziecięca (od 3. do ok. 10. roku życia) – mniej dynamiczna, ale równie groźna postać. Może współwystępować z innymi nieprawidłowościami w budowie oka.
- Jaskra młodzieńcza (od ok. 10. do 35. roku życia) – należy do grupy jaskry pierwotnej otwartego kąta. Często przebiega bezobjawowo lub z niespecyficznymi dolegliwościami, przez co bywa rozpoznawana przypadkowo podczas innych badań.
- Jaskra wtórna – może pojawić się w każdym wieku jako następstwo innej choroby, urazu oka, operacji (np. usunięcia zaćmy wrodzonej) lub schorzeń ogólnoustrojowych, takich jak nerwiakowłókniakowatość czy zespół Sturge'a-Webera.
Każda z tych postaci wymaga innego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego.
Jakie są pierwsze objawy jaskry u dzieci?
Objawy różnią się znacznie w zależności od wieku dziecka i rodzaju jaskry. To jeden z powodów, dla których choroba bywa diagnozowana z opóźnieniem.
Objawy jaskry u niemowląt i małych dzieci
U najmłodszych jaskra daje zazwyczaj wyraźne, niepokojące sygnały. Charakterystyczna jest tzw. triada objawów:
- nadmierne łzawienie,
- zaciskanie (kurcz) powiek,
- światłowstręt, czyli nadwrażliwość na jasne światło.
Dziecko jest niespokojne, płaczliwe, często pociera oczy, szczególnie w nocy. Ból oka spowodowany wysokim ciśnieniem wewnątrzgałkowym zakłóca sen. W wyniku wzrostu ciśnienia ściana gałki ocznej rozciąga się i może dojść do tzw. woloocza, czyli widocznego powiększenia gałki ocznej. Na rogówce mogą pojawić się zmętnienia lub obrzęk.
Warto wiedzieć, że część tych objawów, zwłaszcza zaciskanie powiek i łzawienie, bywa mylona z zapaleniem spojówek. Z tego powodu jaskra u niemowląt może być początkowo leczona w nieodpowiedni sposób, a właściwa diagnoza pada z opóźnieniem.
Objawy jaskry młodzieńczej u starszych dzieci i nastolatków
Jaskra młodzieńcza jest pod tym względem trudniejsza do wykrycia. Choroba na wczesnym etapie często nie daje żadnych objawów albo sygnały są niecharakterystyczne:
- niespecyficzny dyskomfort lub zmęczenie oczu,
- sporadyczne bóle głowy,
- trudności z widzeniem w ciemności,
- widzenie tunelowe w późniejszym stadium, czyli utrata widzenia obwodowego przy zachowanym ostrym widzeniu centralnym.
Właśnie dlatego regularne badania okulistyczne dzieci i nastolatków, szczególnie tych z obciążonym wywiadem rodzinnym, są tu szczególnie ważne.
Od czego może być jaskra u dziecka?
Jaskra u dzieci ma zazwyczaj podłoże genetyczne lub rozwojowe, choć przyczyny mogą być różne w zależności od postaci choroby.
- Czynniki genetyczne i dziedziczne. Jaskra wrodzona często występuje rodzinnie. Jaskra młodzieńcza w ok. 20% przypadków jest związana z mutacją genu GLC1A na chromosomie 1. i dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący. Jeśli w Twojej rodzinie była jaskra, szczególnie u młodszych osób, to sygnał, żeby nie zwlekać z badaniem wzroku dziecka.
- Nieprawidłowy rozwój kąta przesączania. W jaskrze wrodzonej przyczyną jest dysgeneza kąta rogówkowo-tęczówkowego, czyli wadliwe wykształcenie struktury odpowiedzialnej za odpływ cieczy wodnistej. Choroba może pojawić się już w życiu płodowym.
- Choroby ogólnoustrojowe i wady wrodzone. Jaskra wtórna może rozwinąć się u dzieci z aniridią (wrodzonym brakiem tęczówki), zespołem Sturge'a-Webera, nerwiakowłókniakowatością (NF1) lub anomalią Petersa.
- Krótkowzroczność. U nastolatków krótkowzroczność jest jednym z czynników zwiększających ryzyko jaskry młodzieńczej.
- Urazy i operacje oka. Jaskra wtórna może pojawić się po urazach gałki ocznej lub jako powikłanie operacji, np. usunięcia zaćmy wrodzonej. Szacuje się, że nawet do 30% dzieci po takim zabiegu może rozwinąć jaskrę w ciągu 5 lat od operacji.
Jak diagnozuje się jaskrę u dzieci?
Diagnostyka jaskry u dziecka jest bardziej wymagająca niż u dorosłego pacjenta, szczególnie gdy chodzi o niemowlęta i małe dzieci. U najmłodszych badania często trzeba przeprowadzać w znieczuleniu ogólnym, ponieważ wymagają współpracy i spokoju, których małe dziecko nie jest w stanie zapewnić.
Standardowe badania w diagnostyce jaskry obejmują:
- Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego (tonometria) – podstawowy parametr diagnostyczny.
- Gonioskopia – ocena kąta przesączania, czyli struktury, przez którą odpływa ciecz wodnista.
- Badanie dna oka (oftalmoskopia) – ocena tarczy nerwu wzrokowego i stopnia neuropatii.
- Biomikroskopia – ocena przedniego odcinka oka, rogówki i jej wymiarów.
- OCT (optyczna koherentna tomografia) – precyzyjna, nieinwazyjna ocena nerwu wzrokowego i siatkówki. U starszych dzieci badanie to jest możliwe do wykonania w standardowych warunkach.
- Perymetria (badanie pola widzenia) – pozwala wykryć ubytki w polu widzenia u starszych, współpracujących dzieci.
W OneDayClinic oferujemy nowoczesną diagnostykę jaskry, w tym badania OCT i Angio-OCT. Nasi okuliści mają doświadczenie w opiece nad dziećmi i prowadzą konsultacje okulistyczne od najmłodszych lat.
Czy jaskra u dzieci jest wyleczalna?
To pytanie zadaje sobie wielu rodziców po usłyszeniu diagnozy. Odpowiedź jest trudna, ale ważna: jaskry nie można całkowicie wyleczyć w sensie usunięcia jej przyczyny i cofnięcia zmian, które już powstały. Uszkodzony nerw wzrokowy nie regeneruje się. Cel leczenia to zatrzymanie lub maksymalne spowolnienie postępu choroby przez obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego do bezpiecznego poziomu.
Dobra wiadomość jest taka, że wdrożone odpowiednio wcześnie leczenie może skutecznie chronić wzrok dziecka przez wiele lat. Im szybciej zostanie postawiona diagnoza, tym większa szansa na zachowanie dobrej ostrości widzenia.
Jak leczy się jaskrę u dzieci?
Metoda leczenia zależy od postaci jaskry, wieku dziecka i stopnia zaawansowania choroby.
Leczenie farmakologiczne
W jaskrze dziecięcej i młodzieńczej leczenie zazwyczaj zaczyna się od kropli do oczu, których zadaniem jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Problem polega na tym, że jaskra młodzieńcza nierzadko jest oporna na leczenie farmakologiczne, co wymusza sięgnięcie po metody zabiegowe.
Leczenie chirurgiczne
W przypadku jaskry wrodzonej niemowlęcej leczenie operacyjne jest metodą z wyboru, stosowaną jak najwcześniej. Farmakoterapia pełni tu zazwyczaj rolę uzupełniającą lub przygotowawczą. Najczęściej stosowane zabiegi to:
- Goniotomia – otwarcie układu drenażowego oka w celu ułatwienia odpływu cieczy wodnistej.
- Trabekulektomia – wytworzenie nowej drogi odpływu dla cieczy wodnistej.
- Implanty drenujące – wszczepienie małego urządzenia odprowadzającego nadmiar płynu z oka.
- Cyklofotokoagulacja – zabieg laserowy lub chirurgiczny ograniczający produkcję cieczy wodnistej.
Leczenie chirurgiczne jest skuteczne w ponad 80% przypadków, a przeprowadzone odpowiednio wcześnie pomaga w zachowaniu wzroku. Dzieci leczone z powodu jaskry wymagają opieki okulistycznej przez całe życie, z regularnymi wizytami kontrolnymi.
Irydotomia laserowa
W przypadku jaskry zamkniętego kąta, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, stosuje się irydotomię laserową. Zabieg polega na wykonaniu laserowego otworu w tęczówce, co poprawia przepływ cieczy wodnistej i obniża ciśnienie w oku. W OneDayClinic irydotomię laserową wykonujemy laserem YAG m.in. w placówkach we Wrocławiu i w Opolu.
Dlaczego regularne badania wzroku dzieci są tak ważne?
Jaskra, szczególnie jej młodzieńcza postać, może przez długi czas nie dawać żadnych objawów. Dziecko widzi dobrze, nie skarży się na ból ani dyskomfort, a choroba postępuje. Właśnie dlatego regularne badania okulistyczne, nawet gdy nic nie boli i nic nie niepokoi, są jedynym sposobem na wczesne wykrycie problemu.
Szczególną czujność powinni zachować rodzice, w których rodzinie jaskra już wystąpiła, a także rodzice dzieci z krótkowzrocznością, po przebytych urazach oka lub po operacji zaćmy wrodzonej.
W OneDayClinic prowadzimy konsultacje okulistyczne dla dzieci w każdym wieku. Wykonujemy badania wzroku od najmłodszych lat, a w ramach diagnostyki mamy do dyspozycji nowoczesny sprzęt, m.in. OCT i Angio-OCT. Wczesna ocena stanu nerwu wzrokowego i ciśnienia wewnątrzgałkowego daje możliwość działania zanim choroba zdąży wyrządzić poważne szkody.
Jaskra u dzieci a opieka w OneDayClinic
Jaskra u dzieci to choroba poważna, ale nie jest wyrokiem. Przy wczesnym wykryciu i właściwym leczeniu można skutecznie zahamować jej postęp i chronić wzrok dziecka przez długie lata. Nie czekaj z wizytą okulistyczną, jeśli Twoje dziecko ma objawy, które Cię niepokoją, jeśli w rodzinie była jaskra albo po prostu minął rok od ostatniego badania oczu.
W OneDayClinic oferujemy pełną diagnostykę jaskry, w tym badania OCT, pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego i ocenę kąta przesączania. Nasi okuliści prowadzą konsultacje zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych w placówkach we Wrocławiu, Opolu, Gliwicach, Brzegu i Oleśnicy. Umów wizytę przez formularz kontaktowy lub zadzwoń bezpośrednio do wybranej placówki.
