Jaskra to nie jedna choroba, a cała grupa schorzeń, które łączy jeden mechanizm: stopniowe uszkodzenie nerwu wzrokowego. Każda postać przebiega inaczej, daje inne objawy i wymaga innego podejścia w diagnostyce. Część rozwija się latami bez żadnych sygnałów ostrzegawczych, inne potrafią w jedną noc doprowadzić do ostrego ataku z silnym bólem i nudnościami. Wspólny mianownik jest taki, że zmiany w nerwie wzrokowym są nieodwracalne, dlatego od momentu, w którym dowiesz się, jaki typ jaskry Ci grozi lub już Cię dotyczy, zależy bardzo wiele. W tym tekście pokażemy Ci, jakie rodzaje jaskry wyróżnia okulistyka, czym się od siebie różnią i kiedy najlepiej zgłosić się do nas po konsultację.

Jaskra pierwotna otwartego kąta

Jaskra pierwotna otwartego kąta to najczęściej spotykana postać choroby. Rozwija się powoli, latami, i przez długi czas nie daje żadnych objawów, które zwróciłyby Twoją uwagę. Sam mechanizm jest prosty w opisie, ale podstępny w skutkach: kąt przesączania, czyli przestrzeń między tęczówką a rogówką, przez którą odpływa ciecz wodnista z oka, anatomicznie pozostaje otwarty. Problem polega na tym, że odpływ na poziomie beleczkowania (struktury filtrującej ciecz) stopniowo się pogarsza. W oku zaczyna gromadzić się płyn, ciśnienie wewnątrzgałkowe rośnie, a nerw wzrokowy ulega powolnemu uszkodzeniu.

Pierwsze, co tracisz, to obwodowe pole widzenia. Mózg długo to kompensuje, więc często orientujesz się dopiero wtedy, gdy ubytki są już znaczne. Stąd określenie „cichy złodziej wzroku”. Najbardziej narażone są osoby po 40. roku życia, z rodzinną historią jaskry, wysoką krótkowzrocznością, cukrzycą lub chorobami układu krążenia.

W diagnostyce stosujemy tonometrię (pomiar ciśnienia), OCT do oceny grubości warstwy włókien nerwowych siatkówki i perymetrię do sprawdzenia pola widzenia. Leczenie zaczyna się zwykle od kropli obniżających ciśnienie wewnątrzgałkowe. Jeśli farmakoterapia nie wystarcza, lekarz może zaproponować zabieg laserowy lub chirurgiczny. Skuteczność leczenia zależy od momentu, w którym chorobę uda się wykryć.

Jaskra normalnego ciśnienia (JNC)

Jaskra normalnego ciśnienia bywa myląca nawet dla samych pacjentów. Pacjent słyszy diagnozę, a jednocześnie wyniki pomiaru ciśnienia w gałce ocznej mieszczą się w normie. Jak to możliwe? Otóż uszkodzenie nerwu wzrokowego nie zawsze wynika z mechanicznego ucisku spowodowanego wysokim ciśnieniem. U części pacjentów nerw wzrokowy jest po prostu bardziej wrażliwy lub gorzej ukrwiony, przez co reaguje uszkodzeniem nawet przy wartościach uznawanych za prawidłowe.

W tej postaci choroby dużą rolę odgrywają zaburzenia krążenia: niskie ciśnienie tętnicze, migreny naczynioruchowe, zespół Raynauda, bezdech senny. Nerw, do którego krew nie dopływa wystarczająco, nie ma odpowiedniego„bufora bezpieczeństwa i zaczyna obumierać mimo braku nadciśnienia ocznego.

Diagnostyka jaskry normalnego ciśnienia opiera się przede wszystkim na obrazowaniu nerwu wzrokowego (OCT, badanie dna oka) oraz na regularnej perymetrii. Sam pomiar ciśnienia tu nie wystarczy, a klasyczny pacjent z JNC potrafi przez lata słyszeć od kolejnych okulistów, że z jego okiem jest wszystko w porządku. Leczenie również polega na obniżaniu ciśnienia, choć cele terapeutyczne są zwykle niższe niż w typowej jaskrze otwartego kąta. Czasem rozważa się dodatkowe wsparcie krążenia.

Jeśli w Twojej rodzinie ktoś chorował na jaskrę, miewasz migreny lub niskie ciśnienie i jednocześnie pojawiają się drobne ubytki w polu widzenia, ta postać jaskry jest realnym podejrzeniem.

Jaskra wtórna otwartego kąta

Jaskra wtórna oznacza, że choroba nie pojawia się sama z siebie, tylko jest następstwem innego problemu zdrowotnego lub czynnika zewnętrznego. W postaci otwartego kąta sam kąt przesączania pozostaje drożny anatomicznie, ale coś dodatkowego utrudnia odpływ cieczy wodnistej i podnosi ciśnienie wewnątrzgałkowe.

Najczęstsze przyczyny tej postaci to:

  • jaskra barwnikowa, w której pigment z tęczówki uwalnia się i osadza w strukturach filtrujących oko,
  • zespół pseudoeksfoliacji, gdy w przedniej części oka odkładają się złuszczone białka,
  • przewlekłe stany zapalne wewnątrz oka (zapalenie błony naczyniowej),
  • urazy gałki ocznej, nawet sprzed wielu lat,
  • długotrwałe stosowanie sterydów (krople, maści, leki ogólne),
  • niektóre choroby ogólne, np. cukrzyca z powikłaniami ocznymi,
  • guzy wewnątrzgałkowe.

Objawy są podobne do jaskry pierwotnej otwartego kąta: powolna utrata pola widzenia, brak bólu, brak wyraźnego sygnału ostrzegawczego. Różnica leży w przyczynie, a co za tym idzie, w sposobie leczenia. Tu nie wystarczy obniżać ciśnienia. Trzeba też zająć się chorobą podstawową, odstawić lub zmienić problematyczne leki, leczyć stan zapalny. lekarz w trakcie konsultacji okulistycznej oceniamy nie tylko sam stan oka, ale też próbujemy ustalić, co konkretnie wywołało wzrost ciśnienia, żeby leczenie miało sens długofalowo.

Jaskra pierwotna zamkniętego kąta

Tu mechanizm jest zupełnie inny. Przy jaskrze zamkniętego kąta przesączania tęczówka stopniowo lub nagle przylega do rogówki i fizycznie blokuje odpływ cieczy wodnistej. Ciśnienie w oku rośnie wtedy gwałtownie, czasem w ciągu godzin.

Ostry atak jaskry zamkniętego kąta to stan, który wymaga natychmiastowej pomocy. Pojawia się:

  • silny ból oka, często promieniujący na pół głowy,
  • nudności i wymioty (łatwe do pomylenia z migreną lub problemem żołądkowym),
  • zaczerwienienie oka,
  • zamglone widzenie,
  • tęczowe obwódki wokół źródeł światła,
  • wyczuwalnie twarde oko.

Część pacjentów ma jednak postać przewlekłą, w której kąt zamyka się stopniowo, bez dramatycznych objawów. W obu wariantach kluczem do leczenia jest udrożnienie odpływu. Najczęściej wykonywanym zabiegiem jest irydotomia laserowa, czyli wykonanie laserem YAG mikroskopijnego otworu w tęczówce, który umożliwia swobodny przepływ cieczy wodnistej. Zabieg trwa od kilku do kilkunastu minut, robi się go w znieczuleniu miejscowym, a powrót do codziennych aktywności jest szybki.

W OneDayClinic irydotomię laserową wykonujemy m.in. we Wrocławiu (Strzegomska), Opolu i Brzegu. Jeśli należysz do grupy ryzyka (płytka komora przednia, krótkowzroczność, wiek powyżej 50 lat, rodzinna historia choroby), warto omówić to z naszym okulistą, wcześnie wykonana irydotomia bywa zabiegiem, który zapobiega ostremu atakowi.

Jaskra wrodzona i dziecięca

Jaskra u dzieci to rzadka, ale poważna sprawa. W postaci wrodzonej choroba ujawnia się już w pierwszych miesiącach życia i wiąże się najczęściej z wadą rozwojową kąta przesączania. Rodzice mogą zauważyć:

  • nieproporcjonalnie duże gałki oczne (efekt podwyższonego ciśnienia w miękkich jeszcze tkankach dziecka),
  • łzawienie bez wyraźnej przyczyny,
  • światłowstręt,
  • zmętnienie rogówki, która traci przejrzystość.

Jaskra młodzieńcza ujawnia się później, między 3. a 35. rokiem życia. Często nie daje objawów, dlatego u dziecka z dodatnim wywiadem rodzinnym warto wykonywać regularne kontrole okulistyczne, nawet jeśli wzrok wydaje się sprawny.

Leczenie jaskry dziecięcej zwykle bywa chirurgiczne, bo sama farmakoterapia często nie wystarcza. Wykonuje się m.in. goniotomię, czyli przecięcie nieprawidłowo wykształconych struktur kąta przesączania. Skuteczność tych zabiegów, gdy są wykonane w porę, sięga 80 procent, ale dziecko z jaskrą wymaga opieki okulistycznej przez całe życie. W OneDayClinic konsultacje okulistyczne dla dzieci i pełną diagnostykę, w tym OCT i pomiar ciśnienia, przeprowadzamy we wszystkich naszych placówkach: we Wrocławiu, Opolu, Gliwicach, Brzegu i Oleśnicy.

Jak rozpoznajemy rodzaj jaskry w OneDayClinic?

Sama informacja, o podejrzeniu jaskry, niewiele jeszcze mówi o tym, jaki typ choroby Cię dotyczy. Dopiero zestaw badań pozwala odpowiedzieć na trzy pytania: czy jaskra jest, jaki to jej rodzaj i jak szybko postępuje. W naszych klinikach wykonujemy:

  • pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego (tonometria),
  • badanie pola widzenia (perymetria), pokazujące ewentualne ubytki,
  • OCT nerwu wzrokowego, oceniające grubość warstwy włókien nerwowych,
  • badanie dna oka,
  • ocenę kąta przesączania (gonioskopia) przy podejrzeniu postaci zamkniętego kąta,
  • badanie HRT, jeśli okulista uzna je za potrzebne — pomaga w długoterminowym monitorowaniu zmian w tarczy nerwu wzrokowego.

Dzięki zestawieniu tych wyników lekarz wie, czy ma do czynienia z postacią otwartego, czy zamkniętego kąta, czy ciśnienie jest podwyższone, czy zmiany dotyczą nerwu mimo jego prawidłowych wartości, i czy istnieje przyczyna wtórna, której nie wolno przegapić. Dopiero wtedy planowane jest leczenie: farmakologiczne, laserowe (np. irydotomia YAG) lub zabieg chirurgiczny z pełnym wsparciem na każdym etapie.

Jakie objawy powinny skłonić Cię do wizyty?

Większość typów jaskry przez długi czas nie boli i nie utrudnia widzenia. To paradoks tej choroby — kiedy zaczyna przeszkadzać, część nerwu wzrokowego jest już bezpowrotnie uszkodzona. Dlatego nie czekaj na wyraźne objawy. Umów się na konsultację, jeśli:

  • masz powyżej 40 lat i nie pamiętasz, kiedy ostatnio badano Ci ciśnienie w oku,
  • ktoś w Twojej rodzinie chorował lub choruje na jaskrę,
  • masz wysoką krótkowzroczność lub nadwzroczność,
  • chorujesz na cukrzycę, nadciśnienie albo migreny naczynioruchowe,
  • bierzesz przewlekle sterydy (w kroplach, maściach lub doustnie),
  • zauważasz tęczowe obwódki wokół źródeł światła, okresowe zamglenia, ból oka,
  • dziecko ma duże gałki oczne, łzawi bez przyczyny, unika światła.

W przypadku nagłego silnego bólu oka z nudnościami nie czekaj na wizytę planową, tylko jak najszybciej zgłoś się na izbę przyjęć lub do okulisty.

Co warto zapamiętać?

Rodzajów jaskry jest kilka, każdy ma własny mechanizm i własne tempo postępu, ale wszystkie łączy jedno: im wcześniej zareagujesz, tym więcej wzroku można uratować. Sama wizyta u okulisty, OCT i pomiar ciśnienia trwają znacznie krócej niż konsekwencje przegapionej diagnozy. W OneDayClinic w klinikach we Wrocławiu, Opolu, Gliwicach, Brzegu i Oleśnicy prowadzimy pełną diagnostykę jaskry oraz wykonujemy zabiegi laserowe, w tym irydotomię laserem YAG. Jeśli należysz do grupy ryzyka albo masz wątpliwości, czy Twoje oczy są w porządku, umów się na konsultację telefonicznie lub przez formularz rezerwacji wizyty. Zajmiemy się Tobą od pierwszego badania do dobrania właściwej terapii.

Oceń post